Les 6 van 7
Koersberekeningen: variatie, deviatie, drift, stroom en GPS
Je rekent van kompaskoers naar ware koers en terug, en je houdt rekening met wind en stroom. Ook leer je de belangrijkste GPS-begrippen.
De begrippen
- Variatie: verschil tussen het ware noorden en het magnetische noorden. Verschilt per plaats en verandert elk jaar een beetje. Staat bij de kompasroos.
- Deviatie: afwijking van je kompas door ijzer en apparatuur aan boord. Verschilt per koers. Staat in de deviatietabel van je schip.
- Miswijzing: variatie plus deviatie, de totale kompasfout.
- Drift: zijwaarts verzetten door de wind.
- Stroom: verzetten door het water zelf. De stroomrichting is de richting waarnaar de stroom zet.
De rekenketen
Oost is plus en west is min. Van kompaskoers naar ware koers tel je de fouten op met hun teken. Van ware koers naar kompaskoers draai je de tekens om.
Wind van bakboord duwt je naar stuurboord, dan tel je de drift op. Wind van stuurboord duwt je naar bakboord, dan trek je de drift af.
| Stap | Bewerking |
|---|---|
| Kompaskoers (KK) | plus deviatie |
| Magnetische koers (MK) | plus variatie |
| Ware koers (WK) | plus of min drift |
| Behouden ware koers | stroom erbij met een vectordriehoek |
| Grondkoers (COG) | eindresultaat over de grond |
Rekenvoorbeeld 1: KK naar WK met drift
KK 080°, deviatie 1° west, variatie 2° oost, wind uit het noorden met 6° drift.
080 min 1 is MK 079. 079 plus 2 is WK 081. De wind komt van bakboord, dus plus 6: behouden ware koers 087°.
Rekenvoorbeeld 2: WK naar KK
Je wilt behouden ware koers 200° varen. Wind uit het westen, 5° drift. Variatie 1° west, deviatie 2° oost.
De wind komt van stuurboord en duwt je naar bakboord. Stuur 5° in de wind: WK 205. Tekens omdraaien: 205 plus 1 is MK 206, min 2 is KK 204°.
Stroom en snelheid
Stroom tel je op als pijlen. Vaar je 6 knopen naar 000° en zet de stroom 2 knopen naar 090°, dan is de grondkoers de boogtangens van 2/6, dus 018°. De grondsnelheid is de wortel uit 6² plus 2², dus 6,3 knopen.
Afstand is snelheid maal tijd. 6 zeemijl met 4 knopen over de grond kost 6 / 4 is 1,5 uur, dat is 90 minuten.
GPS
- Minimaal 4 satellieten voor een 3D-positie, 3 voor 2D.
- COG en SOG: koers en snelheid over de grond.
- BRG en DST: peiling en afstand naar het waypoint. TTG en ETA: resterende tijd en verwachte aankomsttijd.
- XTE: hoe ver je naast de geplande koerslijn ligt. MOB: knop om de positie van een man over boord vast te leggen.
- Stel het referentiestelsel van de GPS in op dat van de kaart, anders verschuiven je posities.
Veelgemaakte fouten
- Bij WK naar KK de tekens niet omdraaien.
- De deviatie van de peilrichting gebruiken in plaats van die van de koers van je schip.
- Drift de verkeerde kant op verwerken: stuur altijd in de wind.
- Stroomsnelheid gewoon optellen terwijl de stroom schuin staat.
Bronnen: cbr.nl. Gecontroleerd op 13 oktober 2026.
Gratis oefenen
Test wat je net hebt geleerd
Een paar vragen over dit onderwerp, met uitleg. Geen account nodig.
Klaar om echt te oefenen?
Met de complete cursus krijg je alle vragen, 8 oefenrondes en proefexamens met de echte regels.